Kdv Oranları Açısından AB Vergi Sistemi İle Türk Vergi Sisteminin
Karşılaştırılmalı Analizi

Türk vergi sisteminde Aşarın kaldırılmasından sonraki en büyük reform olarak kabul edilen Katma Değer Vergisi, AB Vergi Sistemine uyum çerçevesinde 6. direktiften yararlanılarak çıkartılmıştır.

1 Ocak 1985 yılında yürürlüğe giren 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu ile daha önce uygulanmakta olan yıllık gelirleri düşük tahsilâtı çok masraflı, ekonomik etkileri olumsuz olan yüksek oranlı sekiz vergi; dâhilden alınan istihsal vergisi, ithalde alınan istihsal vergisi, P.T.T. hizmet vergisi, nakliyat vergisi, ilan ve reklam hizmetleri vergisi, şeker istihlak vergisi, Spor To-To vergisi ve işletme vergisi yürürlükten kaldırılmıştır (DPT, 1995).

Birkaç yıl içinde sağladığı gelir açısından vergi gelirleri içinde önemli bir yer tutan KDV hasılatı, 1985 yılında 1 trilyon iken, 1986’da 1,7 trilyona, 1987’de ise 2,8 trilyona yükselmiş ve destekli bütçe gelirleri içindeki payı % 27 oranında gerçekleşerek gelir vergisi hasılatına yaklaşmıştır. Toplam KDV tahsilatının (dahilde ve ithalde), toplam vergi gelirleri içindeki payı 1990 yılında, % 27,2, 1995 yılında % 32,7, 2000 yılında 31,6 ve 2005 yılında %32,1 oranında gerçekleşmiştir (GİB, 2007).

Türk Katma Değer Vergi Sisteminin Oranlar Açısından Avrupa Birliği Vergi Sistemine Uyumu

3065 Sayılı Türk Katma Değer Vergisi Kanunun 28. maddesine göre KDV oranı % 10’dur. Aynı maddede Bakanlar Kurulu’nun bu oranı % 1’e kadar indirme veya 4 katına kadar artırma yetkisi bulunmaktadır.

Ayrıca tekstil ürünlerine de 2006/10138 Sayılı BKK ile % 8 KDV oranı uygulanmaya başlanmış ve 2006 İlerleme Raporunda yapılan bu değişiklikle Türkiye’nin, AB vergi müktesabatından daha fazla uzaklaştığı ifade edilmiştir. Aynı raporda, Türk vergi sisteminin AB vergi müktesebatıyla kısmen uyum içinde olduğu vurgulanarak KDV, ÖTV kapsam ve oranlar ile alkol ve tütün ürünlerindeki ayrımcılığın giderilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Tablo 1. 1985–2003 Yılları Arasında Uygulanan KDV Oranlarının Seyri

Yürürlük Tarihi	BKK Karar Sayısı	İndirimli Oran	Genel Oran	Yükseltilmiş Oran
01.01.1985	Yok	Yok	%10	Yok
01.07.1986	86/10793	%1,%5	%10	Yok
01.12.1986	86/11217	%1,%5	%12	Yok
01.01.1988	87/12469	%1,%3,%5,%8	%12	%15
01.11.1988	88/13383	%1,%3,%5	%10	%15
15.10.1990	90/919	%1,%5	%11	%20
01.12.1990	90/919	%1,%6	%12	%20
01.06.1991	91/1855***	%1,%6	%12	%20
01.01.1992	91/2545	%1,%6	%12	%13,5-%20
29.02.1992	92/2692	%1,%6	%12	%13-%20
01.01.1993	92/3896***	%1,%6	%12	%13-%20
01.11.1993	93/4932	%1,%8	%15	%23
01.01.1996	95/7612	%1,%8	%15	%23-%40
13.12.1999	99/13648	%1,%8	%17	%25-%40
15.05.2001	2001/2344	%1,%8	%18	%26-%40
01.08.2002	2002/4480	%1,%8	%18	Yükseltilmiş Oran Kaldırıldı

Kaynak: Gelir İdaresi Başkanlığı, 2007.

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (KDVK) 02.11.1984 tarih ve 18563 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01.01.1985 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

** Katma Değer Vergisine tabi teslim ve hizmet ifalarına uygulanacak katma değer vergisi oranları KDV Kanununun 28. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak Bakanlar Kurulu tarafından belirlenmektedir.

*** Bu Kararnamelerle, daha önce farklı Kararnamelerle belirlenen oranlar tek Kararname altında toplanarak bütünlük sağlanmış ve yeni listeler yayımlanmıştır.

Tablo 1’den anlaşılacağı üzere, 01 Ocak 1985 yılında yürürlüğe giren KDV sisteminde ilk olarak %10 tek oran uygulanmıştır. 01 Temmuz 1986 tarih ve 86/10793 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile oran yapısı %1, %5, %10 olmak üzere 3 farklı KDV oranı getirilmiştir. 22 Aralık 1992 Tarih ve 92/3896 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla kullanılarak % 1, % 6, % 12, % 13, % 20 olmak üzere 5 farklı KDV oranı kabul edilmiştir. 27 Ekim 1993 Tarih ve 93/4932 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla % 12’lik KDV oranı kaldırılarak oran sayısı dörde indirilmiştir. Bu tarihe kadar birçok değişiklik yapılan KDV oranları, en son 1 Ocak 1996 tarihinde % 40 oranınında kabul edilmesiyle, % 1, % 8, % 15, % 23, % 40 olmak üzere beşe çıkmıştır. 12 Haziran 2002 Tarih ve 4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Yasasının Türk Vergi Sistemine girmesiyle, % 26 ile % 40 oranına tabi mallar ÖTV’nin kapsamına alınmıştır. Son olarak Avrupa Birliği müktesabatına uyum çerçevesinde KDV oranları % 1, % 8, % 18 olarak belirlenmiştir.

Şekil 1. 1980–2006 Yılları Arasında Uygulanan Standart KDV Oranlarının Türkiye ve AB–27 Ortalamasındaki Seyri (%)

Kaynak: Gelir İdaresi Başkanlığı, 2007; European Commission, 2006b; European Commission, 2007; Eurostat, 2007.

Şekil 1’den anlaşılacağı üzere AB üye ülkelerinin 1980 ile 2006 yılları arasında uyguladıkları standart KDV oranları ortalamasında ufak bir artış söz konusu olsa da mevcut oranların 1980–2006 yılları arasında çok fazla değişmediği ve standart oranların ortalamasının % 20’nin altında kaldığı izlenmektedir. Türkiye’de ise 1985 yılında vergi sistemine giren KDV’nin, standart oranları artış eğilimine girmiş görünse de AB–27 ortalamasının altında bir seyir izlemiştir. AB vergi müktesebatına uyum çerçevesinde 3 oranlı KDV sistemi benimseyen Türkiye, standart KDV oranını % 18’in üzerine çıkarmamaktadır.

Türk vergi sistemi ile AB vergi sistemini oran sayısı açısından karşılaştırdığımızda, AB’nin hedefi olan % 5 ve % 15’lik iki oranlı bir KDV sistemine yakın olduğu gözlenmektedir (Bilici, 2005: 248). Ancak oranların seviyesi açısından değerlendirildiğinde, bazı mal ve hizmetlere uygulanan Türk KDV oranlarının, AB’ye göre daha yüksek olduğu görülmektedir. Özellikle verginin sosyal amacına uygun olarak hareket eden AB, gıda maddelerine, sağlık harcamalarına ve ilaç alımlarına % 5 KDV uygularken, Türkiye bu mal ve hizmetlere % 8 KDV uygulamaktadır (Öz ve Aslan, 2005:165).

Anlaşılacağı üzere 1 Ocak 1985 tarihinden itibaren uygulamaya giren Türk Katma Değer Vergisi Mevzuatının, Avrupa Birliği direktiflerine uygun şekilde hazırlanmaya çalışıldığından Birliğin KDV oranlarından önemli bir farkı yoktur.

Kaynaklar

BİLİCİ, Nurettin (2005), Türkiye-Avrupa Birliği İlişkileri, Seçkin Yayınları, Ankara.

DPT (Devlet Planlama Teşkilatı), (1995), Türkiye - At Mevzuat Uyumu: Sürekli Özel İhtisas Komisyonu Raporları, Ankara.

EUROPEAN COMMISSION (2007), “VAT Rates Applied in the Member States of the European Community DOC/1237/2007”, url, 12.07.2007

EUROPEAN COMMISSION (2006b), “Vat Rates Applied in the Member States of the European Commnity”, DOC/1829/2006, September,

url, 18.11.2006

06.12.2007

Yazarın Diğer Yazıları

• Genç Kalemler » Ekonomideki Son Gelişmeler
• Akademik » AB Vergi Sistemi İle Türk Vergi Sisteminin Karşılaştırması (Şu anda okuyorsunuz)
• Genç Kalemler » Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne Üyelik Serüveni